НАҚШИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ДАР ШИНОХТ ВА НИГАҲДОШТИ ЗАБОНИ ТОҶИКӢ

Ҳамасола санаи 5-уми октябр дар тамоми қаламрави Ватани азизамон Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷашн гирифта мешавад. Ба феҳристи ҷашнҳои миллӣ ворид гардидани ин санаи муборак барои боз ҳам баланд бардоштани нуфузу мартабаи забони давлатӣ - забони модарии мо нақши муҳим дорад. Зеро дарки зарурати забони тоҷикӣ чун нахустомили бунёд дар пойдории давлати миллӣ ба умқи ҳастии ҳар як фарди бедордили тоҷик бояд расад.

 

Бебаҳотарин ва нодиртарин забони бостонии давлатдорӣ ва адабиёти бадеӣ, илму ҳикмати азалӣ дар таърихи олами башарӣ забони тоҷикӣ маҳсуб меёбад. Он азамату ҷалоле, ки Оли Сомон ва давлати Сомониён дошт, маҳз аз баракати забони дарии тоҷикӣ буд, ки илму фарҳанг ва давлату давлатдории тоҷикон ва симои маънавии халқи тоҷикро бо тамоми шоистагиаш ба олами асримиёнагӣ муаррифӣ кард.

 

Шиносномае, ки халқу миллат ва фарҳангу тамадуни онро ба ҷаҳониён муаррифӣ мекунад, маҳз забони ӯст. Забони тоҷикӣ аз қадимулайём дар ҷаҳон густариши васеъ дошта, забони илму адаб, фарҳангу санъат, савдову тиҷорат ва муоширату гуфтушуниди дипломатии бисёр сулолаҳои бонуфуз ва давлатҳои абарқудрат дар ҳудуди  Осиёи Марказӣ ва то Ҳиндустон буд.

 

Забони тоҷикии дарӣ чун шиносномаи Сомониёни тоҷикзабон, дар арсаи сиёсат, давлату давлатдорӣ, фарҳанг ва маънавиёти тоҷикон дар таърихи башарият азамату шукӯҳи давлатдорӣ ва фарҳанги беназири тоҷиконро ба оламиён муаррифӣ кард.

Забони тоҷикии дарӣ ба ҳайси забони расмии давлати абарқудрати Сомониён ҳамчун забони байналмилалии ҷаҳони асримиёнагӣ зиёда аз ҳазор сол Шарқи маънавиманишро бо Ғарби моддигаро мепайваст ва асрҳо чун забони кории Роҳи Абрешим хизмат намуда, он рисолати забони муоширати байналмилалиро ба ҷо меовард, ки дар ҷаҳони муосир забонҳои англисӣ, русӣ, фаронсавӣ, олмонӣ, испанӣ ва арабӣ ба дӯш доранд.

 

Сардафтари адабиёти муосири тоҷик, устод Садриддин Айнӣ, ки аҳамияти мақом ва мартабаи забони миллиро дар ташаккули давлати миллӣ хеле хуб дарк мекард, бо шуҷоати том дар оғози даврони Шӯравӣ адабиёти оламшумули тоҷикро ба ҷаҳониён муаррифӣ кард ва китоби безаволи «Намунаи адабиёти тоҷик»-ро нашр намуда, овозаи тоҷикро ба гӯши оламиён расонид.

 

Муддате баъд фарзанди барӯманд ва фарзонаи тоҷик, академик Бобоҷон Ғафуров асари камназири худ «Тоҷикон»-ро таълиф намуда, таърихи чандинҳазорсолаи тоҷиконро чун миллати куҳанбунёд ва бумии Осиёи Миёна ба ҷаҳониён шинос намуд.

 

Вақте масъалаи вуҷуд ва бақои минбаъдаи миллатро таърих дар охири асри ХХ мубрам гардонид, вориси алломагону фарзонагон Исмоили сонӣ ва сиёсатмадори нотакрори арсаи ҷаҳонӣ, Асосгузории сулҳу Ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар оғози асри наву ҳазораи нав, яъне дар ибтидои ҷаҳони муосир зербинои давлати тоҷиконро асос гузошта, сулҳу Ваҳдати миллӣ ва сарҷамъиву амният ва суботи кишварро таъмин бахшиданд. Ин буд, ки миллати пошхӯрда сарҷамъу муттаҳид, давлати мустақили Тоҷикистони муосир эъмор гардида, ба як ҷумҳурии пешрафтаи аграрӣ ва саноатӣ мубаддал шуд.

 

Агар бузургони пешин, устодон Садриддин Айнӣ ва Бобоҷон Ғафуров ба адабиёту таърихи пурфарозу оламгири тоҷикон арҷгузорӣ карда, онро ҳамчун мероси аслии миллат рӯнамоӣ карда бошанд, дар пайомади эшон, абармарди арсаи сиёсат, илм ва фарҳангу иқтисоди мустақил ва худогоҳи воқеии миллии тоҷикон – Пешвои миллат, нахуст ба Модар – Ватан ва азамати забони модарии тоҷикӣ, ҳамчун ба Модар – сарчашмаи ҳамешазиндаи ҳаёт аҷргузорӣ карданд ва мақому мартабаи онро дар арсаи байналмилалӣ дар байни зиёда аз 200 кишвари олам ва минҷумла, сайёра баланд бардоштанд. Ва чуноне ки имрӯз ҳамагон шоҳиди ҳоланд, забони тоҷикӣ дар симову ҳузури муборак ва лаҳни гуворои сарвари тоҷикони дунё аз минбари олии Созмони Милали Муттаҳид ва дигар минбарҳои сатҳи сиёсиву фарҳангии башарӣ садо медиҳад.

 

То ба имрӯз бо қалами мубораку тафаккури камназири абармарди оламшумули муосири мо тоҷикон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон як идда асарҳои мондагору пурарзиш ва пурқимате ба табъ расонидаанд, ки ин амал бори дигар шаҳодатгари шахсияти нодиру нотакрор, дилогоҳу мутафаккир ва ҳакиму донишманд будани Пешвои муаззами миллат, далели собити азму иродаи қавӣ дар ҳифзи номус, ҳувият ва худогоҳии миллии мардуми Тоҷикистон ва тоҷикони дунё, заҳматҳои холисонаи мавсуф ҳам бо сухан, ҳам бо қалам ва ҳам бо тафаккуру шуҷоат баҳри бедории андешаи хештаншиносии миллӣ мебошанд.

 

Ба масъалаи забон рӯй овардани Сарвари давлат бесабаб нест. Ва чуноне ки дар асари арзишманду бунёдии илмиашон “Забон ҳастии миллат” ишора намудаанд: «Бақои тоҷик, забони тоҷик аст, яъне забони ноби тоҷикӣ. Танҳо забон аст, ки дар ҳама давру замон таърихи воқеӣ ва ростини миллатро дар ҳифозаи худ нигоҳ медорад. Фарҳанги беназиру оламшумули тоҷикон ва адабиёти пурғановати зиёда аз ҳазорсолаи тоҷикон, ки қалбҳои аҳли назар ва фаҳму фаросати ҷаҳонро тасхир кардааст, маҳз бо ҳамин забон, яъне забони тоҷикӣ навишта ва эҷод шудаанд».

 

Мояи ифтихору сарбаландии мо тоҷикони асри ХХI аст, ки Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон имрӯз пуштибону ҳомии забон буда, онро ба ҳайси рукни асосии бинои ҳастии миллат ва дар баробари Модар ва Ватан аз ҷумлаи арзишмандтарин муқаддасоти миллат арҷ мегузоранд, ки ин, пеш аз ҳама, ба рушду инкишоф ва устувор гардидани мақому манзалати забон дар ҷомеа гардида,  барои мо боиси ифтихор ва сарбаландии ҳар як фарди бедордилу соҳибзабон ва тамоми тоҷикзабонони дунё мебошад.

 

  Роҳбари давлати тоҷикон, Пешвои миллат, ки ба ҳайси сиёсатмадори сатҳи ҷаҳонӣ, ҳамчун роҳбари хирадманду оқил, мушфиқу ғамхор ва мутафаккири арсаи илмиву сиёсӣ ва чеҳраи шинохташудаи байналмилалӣ дар тамоми олами муосир шинохта ва пазируфта шуданд, нисбат ба забони модарии хеш - забони тоҷикӣ муҳаббати беандоза доранд, ки  ин муҳаббат ва арҷгузориашон ба забон дар байни қишрҳои гуногуни ҷомеаи кишвар ва берун аз он, аз ҷумла, дар тамоми ҳавзаҳои тоҷикнишини олам ва форсизабонони ҷаҳон эътироф шудааст. Таълифи асари калонҳаҷми дуҷилдаи беназири «Забони миллат – ҳастии миллат» ҳам натиҷаи муҳаббатҳои беандозаи Президенти маҳбуби кишвар нисбат ба забони модарӣ мебошад.

 

Дар давраи соҳибистиқлолии Тоҷикистони азиз бо талошҳои пайвастаи Пешвои миллат мақоми сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии забони тоҷикӣ ба куллӣ таѓйир ёфт. Бо дарки муҳимтарин ва умдатарин масъала, яъне хусусияти муттаҳидгардонӣ ва ваҳдатофарии забон Сарвари давлат онро ҳамчун як рукни устувору побарҷои давлатдории навини тоҷикон эътироф намудаанд, ки он аз азамату ҷалол ва иқтидору нерую тавоноии забони тоҷикӣ сарчашма мегирад. Пешвои миллат дар таълифоти илмию таҳқиқотиашон, ба хусус, дар асари «Забони миллат – ҳастии миллат» муҳимтарин масъалаҳои миллат ва забонро мавриди баррасӣ қарор медиҳанд ва иртиботи бевоситаи ин ду рукни муҳимми миллатсоз ва давлатсозро пайваста таъкид месозанд.

 

Ҳамзамон, Пешвои муаззами миллат дар асари мазкур дар баробари баррасии масоили марбут ба забоншиносӣ доир ба вазъи сиёсию иҷтимоӣ, давлатдории сулолаҳои гуногуни асрҳои мухталиф аз замони Ҳахоманишиён то Ғазнавиён (китоби якум) ва аз суқути Ғазнавиён то давлатдориҳои гуногуни ибтидои асри ХХ (китоби дуюм) маълумоти амиқи таърихиро мавриди таҳлили ҳамаҷониба қарор дода, дар он нуқтаҳо ва саҳифаҳои номакшуфи таърихи халқи тоҷикро баён намудаанд.

 

Ҳамчунин, Пешвои миллат дар китоби мазкур перомуни ҳаёт ва эҷодиёти адибони барҷастаи миллати тоҷик аз замонҳои қадим то ибтидои асри ХХ маълумоти муҳимми илмиро рӯйи кор овардаанд, ки он ба таҳлилҳои илман асоснок, бо диди нави академӣ ва усулҳои нави таҳқиқ аз дигар асарҳо фарқ мекунад. Китоби мазкур саҳифаҳои наверо доир ба ҳаёт ва фаъолияти адибони давраҳои гуногуни таърихи адабиётамон бозгӯ намуда, намунаи барҷастаи таҳлилҳои адабиётшиносӣ дар замони муосир ба шумор меравад. Ин китоб барои таърихнигорон, адабиётшиносон, забоншиносон, сиёсатшиносону ҷомеашиносон манбаи муҳимми илмӣ ва барои аҳли илму маорифи кишвар воситаи беҳтарини таълимию тарбиявӣ ба ҳисоб меравад.

 

Забони адабии тоҷикӣ маҳз ба шарофати соҳибистиқлолӣ ва ғамхориву пуштибонии пайвастаи Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон аз муҳити хонавода ва муҳовараю муоширати маҳдуд берун омада, дубора ба ҳайси забони корбурди масоили давлатӣ, забони муошират дар муносибатҳои байналмилалӣ табдил ёфтааст. Ин аст, ки дар даврони Истиқлол забони тоҷикӣ тавассути ин абармард борҳо аз минбари созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ, аз ҷумла, Созмони Миллали Муттаҳид садо дод ва ин мояи ифтихори ҳар як сокини ватандӯсту забондӯсти Ватани азизамон Тоҷикистон аст. Ҳамзамон, садои забони тоҷикӣ дар тамоми ақсои олам танинандоз гардида, ба ҳайси як забони давлатӣ қудрату тавоноии худро дар ҳамаи соҳаҳои ҳаёти иқтисодию сиёсӣ, илмиву маърифатӣ ва иҷтимоиву фарҳангӣ ба ҷилва овард.

 

Забони модарӣ сарчашмаи ифтихори миллат ва пояи устувори давлатдорист. Забони модариро ҳамеша азизу гиромӣ ва пос доштан як рукни имон ва қарзи шаҳрвандии ҳар фарди соҳибдил ва бонангу номус аст.

 

Мусаллам аст, ки пас аз хомӯшӣ ва сукуту таҳаммули тӯлонии зиёда аз ҳазор сол хуршеди азамат ва ҷалолу шукӯҳи забони тоҷикӣ дар арсаи сиёсати ҷаҳонӣ, ки дар аҳди Оли Сомон партавафишон буду нурҳои зиёбахши он аз Мағриб то ба Машриқ, аз Ироқу Аҷам то ба Чин ва аз Мовароуннаҳру Хуросон то ба Ҳинд равшангари маърифат ба шумор мерафт, боз бо фазилати қудуми мубораки абармарди замон, роҳбари хирадманди тоҷикон Эмомалӣ Раҳмон дар Тоҷикистони соҳибистиқлол тулӯи тоза кард.

 

Бигзор ин тулӯи хуршеди забон тулӯи беғурубу ҷовидона бошад ва ҳумои толеи ин миллату забон, дар каронаи фазои сиёсии ҷаҳон дар парвози бегазанд ва пуравҷ бошад.

 

Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон муборак бошад, ҳамватанони азиз!

 

Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Чоп намудан E-mail

НАҚШИ ИСТИҚЛОЛИЯТ ДАР УСТУВОРИИ ДАВЛАТУ ДАВЛАТДОРИИ ТОҶИКОН

Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои рушду такомули самтҳои гуногуни ҳаёт ва фаъолияти ҷомеа, такмили арзишҳои аслии миллӣ ва суннатҳои маънавии мардуми тоҷик, рушди иқтисодиву иҷтимоӣ ва низоми давлатдории кишвар  заминаи  мусоиди сиёсӣ – иҷтимоӣ ва фарҳангӣ фароҳам овард.

 

Дар ин марҳилаи таърихсоз муайян кардани самтҳои асосии инкишофи ҷомеа, тарбияи наслҳои имрӯза дар руҳияи ватандӯстиву ватанпарастӣ, баланд бардоштани сатҳи худогоҳӣ ва худшиносии миллӣ ва бад-ин василаву роҳҳои дигар таъмини истиқлолияти сиёсиву иқтисодиву фарҳангӣ аз вазифаҳои асоситарини на танҳо равшанфикрон ва аҳли зиё, балки ҳар фарди тоҷик маҳсуб меёбад. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар китоби худ «Тоҷикон дар оинаи таърих. Китоби сеюм. Аз Ориён то Сомониён» фармудаанд: «Вазифаи аввалиндараҷаи ҳамаи мо истиқлолияти давлатамонро мустаҳкам карда, насли наврасу ҷавонро дар рӯҳияи ватандӯстиву ифтихори миллӣ, садоқат ба анъанаву суннатҳои таърихиву фарҳангии миллат ва эҳтиром ба арзишҳои умумибашарӣ  тарбия намудан аст».

        

Вожаи истиқлол дар фарҳангҳои классикиву имрӯзаи тоҷикӣ дар таркибҳои гуногун ва ба маъниҳои мухталиф, аз ҷумла “озодӣ, худмухторӣ”, “озодӣ доштан, ба озодӣ коре кардан”, “бидуни мудохилаи касе кори худро идома додан” тафсир шудааст.

        

Дар замони навин ба шарофати заҳмату кӯшишҳои беандозаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат Президенти муҳтарами кишвар Эмомалӣ Раҳмон вожаи истиқлол муҷаддадан ба маънии асили худ истифода гардида, ифодагари истиқлолият ва озодии воқеии  кишвари азизи мо шудааст. 

 

Аввалин санади ҳуқуқие, ки Истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистонро эълон карда буд, Эъломияи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Ин санади арзишманд 24-уми августи соли 1990 дар Иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 12-ум) қабул гардидааст. Дар моддаи 1-уми Эъломияи мазкур таърифи мафҳуми Истиқлолияти давлатӣ - "ягонагӣ ва ҳукмравоии ҳокимияти давлатӣ дар тамоми ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон ва соҳибихтиёрии он дар муносибатҳои хориҷӣ" тафсир гардидааст. Нахустин бор андешаи фаъолияти мувозии ҳокимият ба шакли шохаҳои қонунгузорӣ, иҷроия ва судӣ дар ин ҳуҷҷати сарнавиштсоз баён гардидааст. Чунин таърифи истиқлолият ва шеваи ба роҳ мондани кори ҳокимият қадами муҳиме ба сӯйи мустақилияти комил буд.

 

Изҳороти Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" дар Иҷлосияи ғайринавбатии Шӯрои Олии ҶТ аз 9- уми сентябри соли 1991 қабул гардида, тавассути ин санад Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон эътироф карда шуд.

 

Ба шарофати ин ҳуҷҷат санаи 9-уми сентябри соли 1991 Рӯзи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон эътироф шудааст, ҳамзамон ин рӯз тибқи Қонун рӯзи истироҳат низ эълон гардидааст. Ҳар сол дар ин рӯзи муборак аҳли ҷомеаи Тоҷикистон ҷашни Истиқлолро бо шукӯҳу шаҳомати хосса ҷашн мегиранд.

 

Маънии Истиқлолиятро Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон хеле дақиқ шарҳ додаанд: "Истиқлолият шиносномаи ҳастии давлати комилҳуқуқ ва соҳибихтиёри тоҷикон дар ҷомеаи ҷаҳонист, ки низоми давлатдорӣ, сиёсати дохилию хориҷӣ, сиёсати иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии хешро мустақилона пеш мебарад".

 

Ҷумҳурии Тоҷикистон дар арсаи ҷаҳон ҳамчун давлати соҳибихтиёру соҳибистиқлол ва дорои рамзҳову рукнҳои давлатдорӣ аз қабили умумияти забон, ҳудуд, анъанаву фарҳанг ва иқтисодиёт ҳамҷояи миллати дорои тамаддуни оламшумул арзи ҳастӣ дорад. Тоҷикистони куҳанбунёди ҷавонбахт соҳиби рамзҳо ва муқаддасоти давлатӣ аз қабили Суруди миллӣ, Парчами давлатӣ, Нишони давлатӣ, пойтахт ва пули миллӣ буда, яке аз марказҳои тамаддуни ҷаҳонӣ дар Машриқзамин ба ҳисоб меравад, ки ин боиси ифтихори ватандории ҳар як шаҳрванди мамлакат мебошад.

 

Ба шарофати Истиқлолият дар сатҳи байналмилалӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон хамчун субъекти комилҳуқуқ нуфузу эътибори хосса дошта, аз ҷониби 179 давлати ҷаҳон ба расмият шинохта шудааст. Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 1992 инҷониб узви Созмони Милали Муттаҳид буда, дар бештар аз 30 давлати хориҷӣ намояндагиҳои дипломатӣ ва консулгариҳо дорад ва дар ҳудуди кишвар намояндагиҳои дипломатии зиёда аз 25 кишвари хориҷӣ ва беш аз 20 ниҳодҳои тахассусии СММ, созмонҳои байналмилалӣ ва намояндагиҳои ниҳодҳои байналмиллалии молиявӣ фаъолият доранд. Ин маълумот шаҳодат аз он медиҳад, ки Тоҷикистон имрӯз як давлати соҳибистиқлол буда, роҳу равиши тараққиёт, самтҳои рушди сиёсати дохилӣ ва хориҷии худро мустақилона муайян мекунад.

        

Истиқлоли воқеии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба рушди густурдаи бисёр самтҳои моддиву маънавии кишвари азизи мо такони қавӣ бахшида, барои ба ҷомеаи ҷаҳонӣ комилҳуқуқ ворид гардидани кишвари мо заминаҳои мусоид ва арзишманд фароҳам овард.

 

Яке аз шартҳои Истиқлоли воқеӣ таъмини низоми ҳуқуқии фаъолияти давлату ҷомеаи мутамаддин кишвар ба ҳисоб меравад. Эълон шудани Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, тағйироти куллиро дар ҳаёти сиёсӣ, иқтисодиву иҷтимоии мамлакат ва зарурати қабули Конститутсияи навро ба миён овард.

        

Бо мақсади таҳкими давлатдорӣ ҳамчун яке аз рукнҳои ҳокимият зарурат пеш омад, ки низоми ҳуқуқӣ таҳия ва такмил гардад ва он фарогири ҳамаи унсурҳои Истиқлоли воқеии давлат бошад. Дар робита ба ин дар раъйпурсии умумихалқӣ 6 ноябри соли 1994 Конститутсияи аввалини Ҷумҳурии Тоҷикистон  - давлати тозабунёди тоҷикон қабул гардид, ки дар моддаи аввалини он соҳибистиқлол будани Ҷумҳурии Тоҷикистон эълон ва таъкид гардидааст. Минбаъд  26 сентябри соли 1999,  22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо тариқи раъйпурсии умумихалқӣ ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон тағйиру иловаҳо ворид карда шудаанд.

 

Тайғиру иловаҳое, ки ба Конститутсия бо роҳи райъпурсии умумихалқӣ ворид гардиданд, барои истиқрори сулҳ, устувории пояҳои ваҳдати миллӣ, таъмини амният ва суботи ҷомеа, мушаххас намудани салоҳият ва самтҳои фаъолияти мақомоти давлатӣ, мутобиқ намудани санадҳои меъёрии ҳуқуқии миллӣ ба санадҳои байналмиллалие, ки Тоҷикистон эътироф намудааст, таккони ҷиддӣ бахшид.

 

Таъсиси ҳокимияти давлатӣ, шохаҳои асосии ҳокимияти сиёсӣ ва рукнҳои идоракунии давлат дар роҳи таҳкими истиқлолият ва бунёди давлати муосири тоҷикон яке аз равандҳои муҳим ва калидӣ ба ҳисоб мерафт. Муҳимтарин вазифа дар ин роҳ тарҳрезии низоми идораи давлат ва бунёди механизми идоракунии мамлакат буд. Баъд аз барқарор шудани Ҳукумати конститутсионӣ Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон чанд санадҳои муҳими меъёрии ҳуқуқиро қабул намуд, ки ба барқарорсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ ва таҳкими истиқлолияти давлатӣ, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва ба роҳ мондани муносибатҳои байналхалқии Тоҷикистон равона шуда буданд.

        

Дар иҷлосияи XVI-уми Шӯрои Олӣ қабул шудани санадҳо “Дар бораи тасдиқи Низомномаи Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон” ва “Дар бораи тасдиқи Низомномаи Нишони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон” ташаккули давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистонро баъд аз Эъломияи соҳибистиқлолӣ аз (24-уми августи соли 1990) ва Изҳорот дар бораи истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 9-уми сентябри соли 1991) ба марҳилаи нав ворид сохт.

 

Яке аз масъалаҳои муҳим ва асосие, ки дар оғози истиқлолият ба миён омад ин интихоби роҳи дурусти давлатдорӣ, тарҳрезии шакли идоракунӣ, низоми сиёсӣ ва сохтори давлат буд. Расидан ба сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ барои қабул ва амалӣ намудани санадҳои ҳуқуқӣ, барномаву стратегияҳои миёнамуҳлат ва дарозмуддат доир ба ислоҳоти сиёсӣ, ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ шароити мусоид фароҳам овард.

 

Ба шарофати Истиқлоли кишвар Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат Президенти муҳтарами кишвар Эмомалӣ Раҳмон аз қадамҳои нахустини худ роҳ ба сӯи бунёди давлати демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ, ягона ва иҷтимоиро интихоб намуда, дар ин ҷода азму талоши беандоза намуданд. Пешвои миллат дар Муроҷиатномаи худ аз 12–уми декабри соли 1992 дар қатори вазифаҳои аввалиндараҷа ҳалли масъалаҳои муҳими зеринро ба миён гузоштанд:

 

“Асоси қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистонро нав карда, онро бо дарназардош-ти меъёрҳои ҳуқуқи байналхалқӣ такмил дода, барои бунёди давлати нав – давлати демократии ҳуқуқбунёд замина гузоштан зарур аст”.

 

Дар заминаи меъёрҳои Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (6-уми ноябри соли 1994) қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳо, кодексҳо ва санадҳои зерқонунӣ қабул гардида, пояҳои ҳуқуқии давлати миллиро мустаҳкам намуданд. Маҳз Конститутсия роҳи интихоби халқи Тоҷикистонро дар ҷодаи бунёди давлати демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ, ягона ва иҷтимоӣ муайян ва мушаххас намуд, онро ба чорчӯбаи қонун даровард ва Тоҷикистонро чун давлати соҳибистиқлол ба ҷаҳониён муаррифӣ намуд.

 

Яке аз дастовардҳои даврони Истиқлоли воқеӣ бо мақсади таҳкими сутунҳои ҳокимият ҳосил кардани боварӣ ва эътиқоду эътимоди мардум ба низоми давлатдорӣ мебошад.

Бо ин мақсад бо иродаи сиёсии Президенти кишвар  муқовимат ба коррупсия яке аз самтҳои афзалиятноки фаъолияти ҳукумати ҷумҳурӣ эълон гардид.

 

Дар ҷаҳони мутамаддини имрӯза коррупсия дар баробари терроризму экстремизм, паҳншавии маводи мухаддир, буҳрони ҷаҳонии иқтисодӣ ва ғайра ба яке аз таҳдидҳои глобалӣ табдил ёфтаст. Тамоми давлатҳои дунё бо ин ё он восита кӯшиш ба харҷ медиҳанд, ки пеши роҳи ин зуҳуротро гиранд. Дар ин росто фасод ё худ коррупсия ба унвони вабои аср шинохта шуда, масоили муборизаю муқовимат алайҳи он ҳамеша аз ҷониби созмону ташкилотҳои байналмилалӣ, пеш аз ҳама Созмони Милали Муттаҳид ҳамчун яке аз вазифаҳои аввалиндараҷа эътироф карда шудааст.

        

Ҳамин буд, ки 31 октябри соли 2003 «Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид зидди коррупсия» қабул карда шуд, ки дар он принсипҳои асосии мубориза бо коррупсия, номгӯи чорабиниҳои муҳими зиддикоррупсионӣ, чораҳои пешгирии коррупсия барои давлатҳои аъзо пешбинӣ шудаанд. Дар навбати худ 9 декабри ҳамон сол дар шаҳри Меридаи Мексика дар Конфронси сиёсии сатҳи олӣ маросими баимзорасонии ин санади муҳим баргузор гардид. Зимни ин ҳамоиш бо ташаббуси Маҷмааи кулли Созмони Милали Муттаҳид бар зидди коррупсия 9-уми декабр ҳамчун «Рӯзи байналмилалии мубориза бар зидди коррупсия» дар тамоми ҷаҳон эълон карда шуд.

 

Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳуҷҷати мазкур 25 сентябри соли 2006 имзо гузошт ва он аз ҷониби Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии кишвар 16 апрели соли 2008 тасдиқ гардид. Аз ин рӯ, тибқи муқаррароти моддаи 10 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон Конвенсияи мазкур, ки аз тарафи Ҷумҳурии Тоҷикистон эътироф гардидааст, қисми таркибии низоми ҳуқуқии кишвар буда, қонунҳои амалкунанда бояд мутобиқи талаботи он мувофиқ гардонида шаванд.

 

Бо мақсади муттаҳид сохтани саъю кӯшишҳои зидикоррупсионии давлат ва муборизаи бевосита бо коррупсия, ҷалби ҷомеаи шаҳрвандӣ, намояндагони бахши хусусӣ ва ташкилотҳои байналмилалӣ ба раванди муқовимат ба он дар заминаи Конвенсияи зикршуда бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 январи соли 2007 мақомоти махсусгардонидашуда – Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода шуда, давра ба давра заминаҳои ҳуқуқии фаъолияти он ташкил  ва роҳу усулҳои мубориза бо ин падидаи номатлуб такмил ёфт. Бо ин мақсад, санадҳои муҳими ин самт, аз он ҷумла, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи муқовимат ба коррупсия» аз 7 августи соли 2020 қабул ва  “Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030 ва нақша-чорабиниҳои амалисозии он” бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 августи соли 2021, №222 тасдиқ карда шуд.

 

Яке аз самтҳое, ки барои рушди ҳаматарафаи он Истиқлоли миллии мо шароит фароҳам овард, ҳувияти миллӣ ва рушди забони давлатӣ мебошад. Истиқлоли миллӣ барои побарҷову устувор  ва поянда доштани бинои ҳастии миллат – забони тоҷикӣ шароит ва имконоти беҳтарин муҳайё намуд. Дар даврони Истиқлол забони тоҷикӣ чун забони миллӣ ҷойгоҳи бузурги расмиву давлатӣ дарёфт намуда, дар ҳама самту соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ ба шакли пурвусъат истифода мегардад. Истиқлоли давлатӣ шароит ба миён овард, ки амалкарди забони давлатӣ дар ҳама ҷанбаҳо таъмин гардад ва ташаккули истилоҳоти ин соҳаҳо бо суръати баланду сифати хуб арзи вуҷуд намояд.

 

Зери партаву ҳимояти Истиқлоли миллӣ кишвари мо тавонист ба таърихи миллат, ба фарзандони бузурги миллати тоҷик ва осори онҳо, ба сарвати ҳазорсолаи маънавӣ ва ғайримоддии миллат таваҷҷуҳи хосса равона намояд.

 

Дар баробари осори садҳо олимону муҳаққиқони дигар дар ин росто асарҳои бунёдии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат Президенти муҳтарами кишвар Эмомалӣ Раҳмон “Забони миллат-ҳастии миллат”, “Тоҷикон дар ойинаи таърих. Аз Ориён то Сомониён”, “Чеҳраҳои мондагор” ва ғайраро номбар кардан мумкин аст, ки барои боло бурдани мақому эътибори миллати куҳанбунёду ҷавонбахти мо нақши нотакрор ва оламшумул гузоштаанд.

 

Ҷилди аввали пажӯҳиши густурдаву амиқ ба шакли асари ҷолибу пурбори “Забони миллат – ҳастии миллат” бо номи “Ба сӯйи пояндагӣ” масъалаҳои муҳимтарини пайдоиш ва рушду такомули забони миллии моро дар дарозои таърих то давраи корбурди он дар аҳди Ғӯриён ва Хоразмшоҳиён  фаро гирифтааст. Дар ин ҷилд бо як возеҳиву равонӣ мақоми миллату забони мо дар муҳиту фарҳанги ориёӣ, масъалаҳои муҳимтарини точикшиносӣ аз қабили сайри таърихӣ ва тафсири лексикографии вожаи “тоҷик”, хостгоҳ ва ҷойгоҳи забони адабии тоҷикӣ, тавлиду рушди он дар замону макон мавриди таҳлилу тафсири ҳамаҷонибаву далелнок қарор гирифтааст. 

 

Аз мулоҳизарониҳои муҳаққиқи муътабари забони миллии мо Эмомалӣ Раҳмон бармеояд, ки забон ба иловаи рисолати миллатсозии хеш он арзиши иҷтимоиест, ки дар бунёди фарҳангу тамаддуни миллат, дар ташаккули худшиносӣ, дар пайдоиш ва рушди давлатдории миллӣ нақши умдаву нотакрореро мебозад. Нақши забони адабии миллӣ  ҳамчун нишонаи асосии миллат дар он низ зоҳир мегардад, ки яке аз пояҳои асосии давлатдорӣ буда, арзишҳои бунёдии онро дар мисоли ваҳдат, ягонагӣ ва умумияти миллӣ фароҳам месозад. Ин ҳама эътибору эътиқод ба забони милливу давлатӣ – ба забони тоҷикӣ ба шарофати Истиқлоли воқеии давлатӣ муяссар гардид, ки мо бояд ин падидаро чун гавҳари ноёб ҳифзу нигаҳдорӣ кунем.

 

Ба шарофати Истиқлоли миллӣ моҳи октябри соли 2009 Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳуриии Тоҷикистон таъсис дода шуд. Дар таърихи 5 октябри соли 2009 навбати дуввуми Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи забони давлатӣ” дар таҳрири нав ба тасвиб расид, ки дар заминаи меъёрҳои эътирофшудаи байналмилалӣ таҳия гардида, вазъи ҳуқуқӣ, доираи истифода ва дурнамои рушди забони давлатиро дар шароити навгониҳои бузурги сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоиву фарҳангӣ дар дохилу хориҷи кишвар муқаррар менамояд.

 

Бо ташаббусу кӯшишҳои беандозаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат Президенти муҳтарами кишвар Эмомалӣ Раҳмон 28-уми ноябри с. 2020, таҳти рақами 647 Барномаи рушди забони давлатии ҶТ барои солҳои 2020-2030 тасвиб гардид. Дар доираи ин Барномаи муҳим арҷгузории воқеӣ ба забони давлатӣ, ба сарвати забонии миллат ҳамчун қисми таркибии фарҳанги миллӣ сурат гирифта, эҳёи дубораи номҳои таърихиву ҷуғрофӣ ва боло бурдани маданияти номгузории аҳли кишвар ба миён омадааст.

 

Таъсир ва самараи истиқлоли давлатиро ба фарҳангу забони миллӣ мо ба шакли зерин баён карда метавонем:

 

Забони тоҷикӣ дар даврони Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба сифати забони расмию давлатӣ дар паноҳи давлат қарор гирифт ва ҷойгоҳи воқеии худро дар ҳамаи идораю вазоратҳо,  корхонаю муассисаҳои кишвар ва дар байни ҳамаи қишрҳои ҷомеа пайдо намуд.

 

Дар даврони Истиқлоли миллӣ забони тоҷикӣ ба сифати забони мақомоти қудратӣ ва неруҳои мусаллаҳи кишвар пазируфта шуд ва иҷрои ҳама расмиёт ва машқҳои низомӣ ба ин забон ба роҳ монда шуд.

 

Забони тоҷикӣ дар  кишвар мақоми забони илмро дарёфт намуд, ки аз ин падида таъсиси Комисияи олии атестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, забони расмии таҳқиқоти илмӣ ва пажӯҳишгоҳҳои илмӣ, забони таълиму тадрис будани забони миллӣ,  таълифу дифои рисолаҳои илмӣ бо забони тоҷикӣ гувоҳӣ медиҳад.

 

Бо дастгирии хосаи роҳбарияти кишвар беэътиноӣ ва бетафовутӣ нисбат ба забони тоҷикӣ комилан аз байн рафт, ки дар даврони шуравӣ ба мушоҳида мерасид, забони давлатӣ дар байни сокинони ғайритоҷики кишвар низ мавриди омӯзиш ва эҳтиром қарор гирифт, китобҳои дарсии омӯзиши забони давлатӣ ба забонҳои русӣ, туркманӣ, ӯзбекӣ, қирғизӣ таҳия ва нашр гардиданд.

 

Забони таълифи  асарҳои бадеӣ, забони матбуот ва дигар воситаҳои ахбор беҳтар гардид ва лавҳаву овезаҳои шаҳру деҳоти мамлакат бештар симои тоҷикона гирифтанд.

 

Номҳои аслии таърихӣ ва ҷуғрофӣ, ки дар умқи таърихи забони мо реша доранд ва бар асари сиёсатҳои давр ё тағйири макон кардани қавму қабилаҳои саҳронишини кӯчӣ дигар шудаанд, дубора эҳё гардиданд, ки дар роҳи рушду таҳкими забон ва бардоштани сатҳи худшиносию худогоҳии миллии мо аҳамияти бузург дорад.

 

Забони тоҷикӣ дар давоми 32 соли Истиқлоли давлатӣ муҳимтарин омили ваҳдат ва сарҷамъии миллат гардид ва бори дигар асоси ҳастӣ ва пойдории миллат будани забонро хеле хуб исбот намуд.

 

Баргузор намудани ҳамоишҳои илмӣ баҳри бузургдошти фарзандони бузурги миллат бо ҷалби олимону муҳаққиқони ватаниву хориҷӣ низ дастоварди азими даврони Истиқлол ба шумор меравад. Ин ҷашнҳо гӯяндаи он ҳастанд, ки насли муосир чунин таърихи воло ва аҷдодони барӯманд дорад.  Ҳамзамон, ин иқдомот омили тақвиятбахши истиқлоли миллӣ ва ваҳдати кишвар, ҳамгироии шаҳрвандон дар зери парчами давлати мустақил бар зидди таҳдидҳои ҷаҳони муосир мебошанд.

 

Замони Истиқлоли воқеӣ ва бунёди давлати миллӣ даврони рушду устувории забони тоҷикӣ маҳсуб мегардад, ки дар ин падида нақши   Истиқлоли миллӣ, заҳмату кӯшишҳои беандозаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат Президенти муҳтарами кишвар Эмомалӣ Раҳмон муассир ва самаранок арзёбӣ мегардад. 

 

Агар ба гузаштаи пурарзишамон бингарем, мебинем, ки бузургони мо барои равнақу инкишофи фарҳанги миллӣ ва забони модарии худ садоқату сарсупурдагӣ зоҳир карда, бо иқтидомҳои босамару пайваста тадриҷан забони хешро ба пояи забони расмӣ ва давлатӣ баровардаанд.

 

Асарҳои бунёдии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат Президенти муҳтарами кишвар Эмомалӣ Раҳмон “Забони миллат-ҳастии миллат”, “Тоҷикон дар оинаи таърих. Аз Ориён то Сомониён”, “Чеҳраҳои мондагор” намунаи зебои садоқат ба миллату ватан ва таъриху арзишҳои он мебошад, ки намунаи беҳтарин аст ба ҷавонону наврасони кишвар. Дар китоби “Тоҷикон дар оинаи таърих. Аз Ориён то Сомониён” Пешвои миллат қайд кардаанд, ки “Ман аз саҳифаҳои куҳани таърихи диёр, аз осори шаҳристонҳои вайронаву нимвайронаи сарзамини аҷдодӣ, аз миёни гард чанги асрҳо нақши гузаштаро меҷӯям”. Таваҷҷуҳ ба мавзеъ ва фарҳангҳои бостонӣ аз қабили ҳафриёти Саразм, ковишҳои бостонӣ дар Қалъаи Мир, Кайқубодшоҳ, Тахти Қубод, Тахти Сангин, Қалъаи Ҳулбук, Хазинаи Амударё ва даҳҳо мавзеъҳои дигар  ишорат бар он мекунад, ки миллати мо соҳиби фарҳангу таърихи сарватмандтарин буда,  ҳуқуқи комили маънавӣ дорад, ки бо миллатҳои мутамаддини ҷаҳон ҳамқадаму ҳамовоз дар хатсайри ҷомеаи ҷаҳонӣ бошад. Ин ҳама иқдоми миллатпарваронаву ватандӯстона танҳо ба шарофати Истиқлоли миллӣ муяссар гардидааст.

 

Арҷгузорӣ ва эътирофи шахсиятҳои милливу таърихиву динӣ дар робита бо фарҳангу рӯзгори миллату кишварамон самти дигари рушду интишори арзишҳои маънавист, ки дар партави Истиқлоли миллӣ ва муносибати хирадмандонаи роҳбарияти мамлакат ба ғановати моддиву маънавии миллати куҳанбунёди мо имконпазир гаштааст.

 

Дар асари бунёдии “Тоҷикон дар ойинаи таърих. Аз Ориён то Сомониён” Пешвои миллат ҳамчун муаррихи нуқтасанҷ баён кардаанд, ки китоби бостонии аҷдодони мо «Авасто» дар зиндагии ҳамарӯзаи гузаштагони мо ҳамчун раҳнамои муҳим барои тамоми табақаҳои ҷомеа – давлатдорону сиёсиён, ҳунармандону косибон, сарлашкарону сипоҳиён, подшоҳону тоҷварон, маъбудону коҳинон хизмати арзандаро иҷро мекард. Ба андешаи Пешвои миллат мазмуни баланд, арзиши тарбиявиву ахлоқии ин китоб буд заминаи ҷовидонӣ ва пойдории он гардидааст. Воқеан қисматҳои боқимондаи «Авасто» аз камолоти фарҳангу маънавиёти аҷдодамон дар давраҳои кадим шаҳодат медиҳад. Махсусан, дар қисмати қадимтарини он-«Готҳо» давраи ба зиндагии муқимӣ, густариши пешаи деҳқонӣ, ривоҷ ёфтани кишоварзӣ, ободонии манзил, ҳифз намудани шаҳр ва ғайра инъикос ёфтаанд. Аз мисолҳои фаровони дар асар овардашуда маълум мегардад, ки аҷдоди тоҷикон соҳиби донишу маърифати пешрафта буданд, ки он ба халқҳои Аврупо ва Осиё илҳом бахшидааст.

 

Пешвои миллат дар ин китоб  дар баробари зикри нахустин рисолати таърихии Зардушт оид ба дигар хидматҳои ӯ сухан мекунанд, ки дар таърихи башарият аз назари тарбияи ахлоқӣ таъсири бузург расонидааст. Ин арзишҳои ахлоқиро таҳти шиори «рафтори нек, кирдори нек ва гуфтори нек» ниёгони мо роҳхати зиндагӣ ва оини ҳамешагии пайравони хеш қарор доданд, ки тавзеҳу интишори ин ҳам имрӯз танҳо ба шарофати Истиқлол имконпазир гаштааст.

 

Истиқлоли воқеии кишвари мо замина эҷод кардааст, ки ҷомеаи миллиамон роҷеъ ба бузургони хеш омӯзишу таҳқиқоти бунёдӣ ба амал бароварад. Асари маъруфи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат Президенти муҳтарами кишвар Эмомалӣ Раҳмон  бо номи “Чеҳраҳои мондагор” зодаи Истиқлол ва аз зумраи чунин осор аст. Китоби мазкур ифодагари таърихи пурғановати тоҷик буда, муаллиф дар бораи ҳаёт ва фаъолият, ҳамчунин фидокориву ҷоннисориҳои фарзандони фарзонаи хеш пажӯҳишҳои дилчаспу муҳим анҷом дода, дар ниҳоди ҷавонони Ватан эҳсоси худшиносӣ, худогоҳӣ ва ватандориро такмил медиҳад. Ин асар чун туҳфаи Пешвои миллат ба муносибати  Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон бори дигар собит месозад, ки эътиқоду эътимоди сарвари кишвар ба таърих, адабиёт ва фарҳанг беандоза аст.

 

«Чеҳраҳои мондагор» зиндагинома ва корномаи симоҳои барҷастаи миллат, таърихномаи корнамоиҳо ва сарфарозиҳои халқи тоҷик, баёнгари фарҳанг ва тамаддуни шашҳазорсолаи тоҷикон аст.

 

Ин асари мондагор натиҷаи омӯзиш, мушоҳидаҳо ва хулосаҳои саҳеҳи илмии асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат Эмомали Раҳмон дар бораи таърих, тамаддун, нақши шахсиятҳо дар таърих  ва роҳҳои бардошти сабақи таърихӣ барои имрӯзиён ва фардоиён мебошад. «Чеҳраи мондагор» беҳтарин намунаи осори таърихӣ, аз ҷиҳати мазмуну мундариҷа ва сабку услуб ва шеваи таҳқиқ аст.

 

Асосгузори сулҳу ваҳдат, Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ин китоб 25 чеҳраи маъруфи тамаддуни оламро дар робита бо фарҳангу таърихи миллати бузурги тоҷик муаррифӣ карданд. Аксарияти онҳо шахсиятҳои барҷастае мебошанд ва дар сарнавишти башарият ё миллати сарбаланди тоҷик таъсири бузург гузоштаанд. Ба ҷумлаи қаҳрамонони ин асари бунёдӣ шахсиятҳои миқёси ҷаҳонӣ Куруши Кабир - бунёдгузори давлатдории мутамаддин, шаҳаншоҳи нахустин империяи мутамаддини Ориёӣ – Хоҳманишинҳо; Спитамен -  парчамбардори  ҷодаи озодиву истиқлол, Зардушт - паёмбари ойини ростин, шахсияти дар таърихи афкори маънавии инсоният бузургу ҷозибанок аст;  Монӣ - асосгузори таълимоти динию фалсафии монавия; Маздак - пешвои мардумдӯсти Эрони бостон; Муҳаммад (с). бузургтарин марди ҷаҳон ва паёмбари барҳақ; Имоми Аъзам - асосгузор ва пешвои мазҳаби таҳамулгарои ҳанафи; Исмоили Сомонӣ - абармарди хирад ва сиёсат, асосгузори давлати Сомониён; Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ - қофиласолори адабиёти  тоҷику форс, поягузори адабиёти тоҷику форс, одамушшуаро, султони шоирон, рамзи бедориву худшиносӣ ва истиқлолхоҳӣ; Абулқосим Фирдавсӣ - ситоишгари адлу ростӣ ва нуру хирад; Шайхурраис Абӯалӣ ибни Сино - мутафаккири абадзинда,  бузургтарин файласуф, олим ва табиби тоҷик; Ҳаким Носири Хисрави Қубодиёнӣ- суханвари бузург ва андешавар; Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ - пайвандгари дилҳо ва тамаддунҳо; Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ - таблиғгари фарҳанги сулҳ; Камоли Хуҷандӣ – шоири бузург; Абдураҳмони Ҷомӣ - пешвои аҳли илму адаби Мовароуннаҳру Хуросон; Мирзо Абдулқодири Бедил - нобиғаи шеъру маънӣ; Нақибхон Туғрали Аҳрорӣ - суханвари номвари тоҷик; Садриддин Айнӣ - нахустин Қаҳрамони Тоҷикистон, асосгузори адабиёти муосири тоҷик; Нусратулло Махсум - ҷонфидои миллат, Қаҳрамони Тоҷикистон;  Шириншо Шотемур – равшангари бузург, Қаҳрамони Тоҷикистон;  Бобоҷон Ғафуров - Фарзанди фарзонаи миллат, Олими тавоно ва арбоби барҷастаи сиёсиву давлатӣ,  Қаҳрамони Тоҷикистон; Мирзо Турсунзода. Сарояндаи сулҳу дӯстӣ, шоири бузург ва ходими маъруфи ҷамъиятӣ,  Қаҳрамони Тоҷикистон ва Сотим Улуғзода - нигорандаи таърихи пурфоҷиаи халқи тоҷик дохил мешаванд.

 

Ба шарофати Истиқлоли кишвар барои ҳифзи иқтисодиёт, асъори давлатӣ, марз, фарҳанг, илм ва дигар бахшҳои соҳаи ҳаёти ҷомеа шароити хуб фароҳам омад. Дар рушди соҳаҳои хоҷагии халқ манфиатҳои қариб ҳамаи гурӯҳҳои иҷтимоӣ ба инобат гирифта шудааст, адолати иҷтимоӣ ва шароити рушди ҷисмониву маънавӣ барои ҳама аъзои ҷомеа фароҳам гардид.

 

Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон кафолати бақои давлат ва зиндагони осудаву таъмини шаҳрвандони кишвари азизамон гардидааст.

 

Поянда бод Истиқлолияти давлату кишвари бостонии тоҷикон!

 

Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон.

 

Чоп намудан E-mail

СУЛҲУ ВАҲДАТ- ПОЙДЕВОРИ ҲАСТИИ МИЛЛАТ

Чист миллат? – Ваҳдати дунёи мост,

Дӯши мо, имрӯзи мо, фардои мост.

Ваҳдати миллат бақои миллат аст,

Устувор аз муддаои миллат аст.

                                  (Рустами Ваҳҳоб)

 

Таърих гувоҳ аст, ки 26 сол қабл, 27 июни соли 1997 фарзанди фарзонаи миллати тоҷик, Пешвои миллат, мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ҳисси баланди ватанпарастӣ, бо меҳри ватандӯстию сулҳхоҳӣ, баъд аз нофаҳмиҳо ва даргириҳои таҳмилӣ дар натиҷаи музокироти сулҳ ба ин кашмакашиҳо хотима гузоштанд.

 

Дар рӯзҳои аввали соҳибистиқлол гардидани Тоҷикистон гурӯҳҳои алоҳидаи ҷомеаи кишвар таҳти таъсири андешаҳои тундгароёнаи тираву неруҳои бадхоҳи хориҷӣ қарор гирифта, Ватани азизамон ба гирдоби низоъҳои дохилӣ ва баъдан, мухолифати мусаллаҳона кашида шуд, ки дар натиҷа ҳатто хатари пароканда шудани миллати тоҷик ва аз байн рафтани давлати тозаистиқлоли тоҷикон ба вуҷуд омада буд.

 

Дар солҳои ҷанги шаҳрвандӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон (5 майи соли 1992 – 27 июни соли 1997) зиёда аз 100 ҳазор одамон қурбон шуда, тахминан 1 миллион гурезаҳо ва муҳоҷирони иҷборӣ зарари моддӣ дидаанд. Бар асари ҷанги шаҳрвандӣ солҳои 1992-1997 ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ се баробар ва маҳсулоти кишоварзӣ ду баробар коҳиш ёфта, зарари иқтисодии ин ҷанг дар Ҷумҳурии Тоҷикистон зиёда аз 10 миллиард доллари амрикоиро ташкил дод.

 

Ҷанги шаҳрвандӣ барои иқтисодиёти кишвари мо хисороти азимеро ба бор оварда, боиси ҳалокати даҳҳо ҳазор одам гардид. Халқи тоҷик тавонист, ки ба орзуи деринаи мардумамон яъне сулҳу субот дар Ватанамон ноил гардад ва бо азми қавӣ барои эъмори давлате сайу талош намояд, ки дар он эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон дар мадди аввал қарор дошта бошад.

 

Андешаи Ваҳдати миллӣ ҳамчун ҳадафи асосии сиёсати давлат ва шиори зиндагӣ барои мардум бесабаб набуд. Зеро бар асари нобасомониҳои солҳои охири асри гузашта байни мардуми куҳанбунёду бофарҳанги мо амали нангин ва хатарбори бадбиниву таҳдид ва душманҷӯиву сангаргирӣ доман паҳн намуд, ки оқибат боиси сар задани ҷанги шаҳрвандӣ гардид.

 

26 сол қабл яъне 27 июни соли 1997 – баъди 8 даври гуфтушунид (с. 1994-1997) «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» байни Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифин, дар ш. Москва, ба имзо расид. Ин санад ифодакунандаи хотимаёбии ҷанги шаҳрвандӣ ва оғози ҳаёти осоиштаи Тоҷикистонро инъикос намуд.

 

Ба имзо расидани «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» мамлакатро аз таҳдиди нестшавӣ ва мардумро аз парокандашавӣ нигоҳ дошт.

 

Албатта, вақте ки сухан дар бораи ваҳдат меравад, ба сари ҳар як фарди худогоҳ савол ба миён меояд, ки ваҳдат чист? Ваҳдат ин якдилӣ, иттиҳод, сулҳ, хушбахтӣ, ягонагӣ, сарфарозӣ, комёбӣ, таҳкимдиҳанда ва ташаккулдиҳандаи давлату давлатдорист.

 

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар яке аз баромадҳояшон чунин гуфтаанд: «Ҳар як фарди бедордили ҷомеа, ҳар як шаҳрванди бонангу номуси Тоҷикистон, ки барояш Ватан ва сарзамини аҷдодӣ қадру манзалат дорад, бояд сулҳу ваҳдатро чун гавҳараки чашм ҳифз карда, барои ободиву пешрафти кишвар ҷаҳду талош намояд».

 

Дар воқеъ сулҳи тоҷикон таҷассуми олии майлу иродаи қавии инсондӯстонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва хизмати таърихии ин сиёсатмадори барҷаста дар роҳи раҳоӣ бахшидани Тоҷикистон аз гирдоби ҷанги шаҳрвандӣ ва вартаи нестӣ мебошад.

 

Баракати расидан ба Ваҳдати комили миллӣ ҳамчун омилҳои созанда ба мардуми сарбаланди тоҷик имкон фароҳам овард, ки дар самти бунёди давлати демократию ҳуқуқбунёд ва тарҳрезиву татбиқи барномаву нақшаҳои муҳими иқтисодиву иҷтимоӣ бо мақсади расидан ба ҳадафҳои стратегии рушд ва дар маҷмӯъ бунёди як ҷомеаи ободу ором қадамҳои устувор гузорад.

 

Маҳз ба ҳамин хотир Ваҳдат - ҳамчун шоҳроҳи худогоҳиву худшиносӣ ва сабақи ибратомӯзи таърихӣ моро водор месозад, ки аз ҳарвақта бештар ба қадри Ватан, истиқлолият, озодӣ, арзишҳои волои фарҳангиву ахлоқии халқи худ бирасем ва ҳамчун рисолати инсонию шаҳрвандии худ бо заҳмати созанда ин пояи давлатдории миллиамонро боз ҳам таҳким бахшем.

 

Худро масъул донем, то ки андешаи сулҳу ваҳдатро ҳамчун рукни боэътимоди истиқлолият ба яке аз ғояҳои давлатдории миллӣ табдил диҳем ва онро миёни наврасону ҷавонон ҳамчун шарти асосии бақои амнияти ҷомеа ва пойдории давлат васеъ тарғиб кунем.

 

Чунки сулҳу оромӣ, суботи сиёсӣ ва ваҳдату ҳамдигарфаҳмӣ ба мардуми Тоҷикистон бар ивази ҷони ҳазорон нафар ҷавонмардони содиқу ватандӯст муяссар гардидааст.

 

Ваҳдати миллӣ ҳамчун омили муттаҳидсозандаи миллати тоҷик имкон фароҳам овард, ки бо истифодаи арзишҳои аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ пазируфташуда дар кишварамон таҳкурсии ташаккули ҷомеаи шаҳрвандӣ гузошта шуда, барои беҳтар гардидани сатҳу сифати зиндагии мардум, ободии Ватан ва ояндаи давлати соҳибистиқлоламон заминаи мусоид муҳайё гардад.

 

Сулҳу ваҳдат чун омили сарнавиштсоз, пойдевори ҳастии миллат ва арзишҳои муқаддаси миллӣ ҷовидона боқӣ хоҳад монд ва миллати тамаддунсози тоҷик фарҳанги сулҳҷӯиву сулҳофариро ба наслҳои оянда ҳамчун сарфарозӣ ба мерос хоҳад гузошт.

 

Ваҳдати миллӣ дастоварди бузургтарин ва воқеан, таърихии тоҷикон мебошад, ки он маҳз дар натиҷаи ҳамбастагии мардуми кишвар ва азму талоши фарзандони содиқи халқамон муяссар гардидааст. Имрӯз мо ба шарофати пойдории сулҳу субот давлат ва ҷомеаи нави шаҳрвандӣ бунёд карда истодаем, ки дар чунин низом муносибатҳои ҷамъиятиву сиёсӣ, шуур ва қобилияти фикрронии инсон аҳамияти куллан нав пайдо менамоянд. Дар шароити имрӯзаи кишвар бояд ба моҳияти арзишҳо ва ѓояҳои демократии нав, тарзи зиндагӣ ва талаботи ҷомеаи адолатпарвар, ки мо бунёди онро марому мақсади хеш қарор додаем, ҷавобгӯ бошем. Ҳар як шаҳрванд ва ҳар инсон бояд муносибати худро ба ташаккули ҷомеаи пешрафта чун мавқеи шаҳрвандӣ ва қарзи фарзандии худ донад.

 

Тоҷикон ҳамеша иттиҳоду ягонагии аҳли ҷомеа ва фалсафаи таҳаммулгароиро тарѓибу ташвиқ намуда, бо намояндагони дигар миллатҳо, дину оин ва фарҳангҳо муносибати некбинона доштанд.

 

Ин маънӣ ҳанӯз се ҳазор сол пеш дар китоби муқаддаси ниёгони мо «Авасто» ба таври зайл омадааст: «Мо сулҳу саломатиро меситонем, ки ҷангу ситезаро дарҳам бикашад. Бишавад, ки мо бо ҳамаи ростону дурустон, ки дар саросари кишварҳо ҳастанд, ҳамкору анбоз бошем ва ба якдигар муҳаббату ёрӣ намоем».

 

Намояндаи барҷастаи фарҳанги миллии мо Ҷалолиддин Балхӣ, ки яке аз поягузорони мактаби фалсафаи ваҳдати умуминсонӣ мебошад, худро на тарсову яҳуд, на габру мусулмон, на шарқиву ѓарбӣ, балки як инсони ҳамаро фарогир ҳисобидааст, ки ин баландтарин ифодаи башардӯстӣ, омили рафъсозандаи низоъҳои минтақавӣ, қавмӣ ва фарҳангиву динӣ мебошад. Афкори Мавлонои Балхӣ, ки бештар ҳамдилиро аз ҳамзабони беҳтар медонад, собит месозад, ки ҷавҳари миллати тоҷик аз азал бо таҳаммулгароӣ сиришта шудааст ва тоҷикон бо қавму миллатҳои дигар ҳамеша дар фазои сулҳу субот ва ҳамраъйиву дӯстӣ зиндагӣ доштаанд.

 

Танҳо баъди ҷанги шаҳрвандӣ, вақте ки мардуми заҳматкашидаи тоҷик ба сулҳу субот ноил гардиданд, бори дигар ба ашъори пурмуҳтавоӣ Мирзо Турсунзода рӯй оварданд. Акнун барои ҳамагон маълум шуд, ки чаро замоне устод «Суруди сулҳ»-ро бо хуни дил ва тапиданҳои беороми дил навишта будааст. Ба даст овардани ин неъмати бебаҳо, дар ҳақиқат басо душвору сангин аст. Мисраъҳои зерин шоҳкорианд дар мавзуи сулҳ, ки дар ҳама давру замон моҳияти худро гум намекунанд:

 

Менависам ман суруди сулҳро бо хуни дил,

Бо тапиданҳои беорому рӯзафзуни дил.

 

Яке аз асарҳои пурарзиши М.Турсунзода достони «Ҷони ширин» мебошад, ки дар бо баробари инъикоси бисёр масъалаҳои муҳимми замон, ба монанди дӯстию ҳамоҳангии халқҳо, мавқеи зан ва мароми ӯ дар ҷомеа, инчунин тараннуми сулҳ низ бо сабку услуби хосе таҳрезӣ шудаанд. Шоир ҳадафи сафарҳояшро ҳамчун вазифаҳои муҳими шаҳрвандӣ аз тарѓибу ташвиқи сулҳу дӯстӣ ва баробарию бародарӣ мешуморад. Мунодии сулҳ аз ин вазифаи пурифтихори хеш болида шудааст.

 

Мо сафар дорем бо амри Ватан,

Бо супоришҳои халқи хештан.

Дӯстиро ҷустуҷӯ дорем мо,

Аз амонӣ гуфтугӯ дорем мо.

 

Устод М. Турсунзода дар асари мазкур бо ҳисси баланди вафодорӣ ва садоқат нисбат ба оила моҳияти асосии ин ду калимаи муқаддаси «сулҳ» ва «дӯстӣ» - ро бо содагиву равонӣ чунин шарҳ додааст:

 

Ҷони ширин, бин, чӣ сон сулҳ аст зӯр,

Бин, чӣ сон шуд дӯстӣ моро зарур.

 

Мирзо Турсунзода дар вақти сафарҳояш ба мамолики гуногуни кишварҳои Осиё ва Африқо, ҳангоме ки паёми сулҳро дар фазои минтақаҳо танинандоз мегардонид, ба хубӣ дарк намуда буд, ки мафҳуми сулҳ, яъне, идомаи зиндагӣ, ояндаи дурахшон ва абадият аст. Барои ҳамагон маълум буд, ки ҷанг танҳо барои ашхоси алоҳидаи манфиатҷӯву адолатпеша лозим аст ва қувваи аксарият ҷонибдори сулҳу дӯстист. Дар ҷое устод аксуламали оммаро нисбат ба ин ду мафҳум чунин тасвир намудааст:

 

Сулҳ гӯӣ, мисли гул хандон шаванд,

Ҷанг гӯӣ, аз ғазаб тӯфон шаванд.

Шеъри Турсунзода рози ваҳдат аст,

Ҳам суруди сулҳ бар ҳар миллат аст.

 

Оре, сулҳ мафҳумест бузургу муқаддас, ифодакунандаи амният, осоиштагию озодӣ, истиқлолият ва нишони ободию зиндагии ороми давлату миллат. Сулҳ таҷассумгари шодиву нишот, ҳамдигарфаҳмӣ, озодихоҳиву ватандӯстист. Тавре шоири сулҳҷӯ Турсунзода гуфтааст:

 

Сулҳ дар ҳаёти имрӯзаи мардуми тоҷик ва фарҳангдӯст бо каломи «Ваҳдат» пайванд гардида, мафҳуми бештареро фарогир шуд. Акнун дар ҷумҳурии офтобрӯямон Тоҷикистон рӯзи 27-июн ҳамчун рӯзи Ваҳдати миллӣ ҷашн гирифта мешавад. Мардуми мо ин рӯзро чун рӯзи баҳамоӣ, ҳамгироӣ, сулҳу оштӣ ва ваҳдату ҳамфикрӣ ҷашн мегиранд.

 

Сулҳу ваҳдат ифтихори миллати соҳибдилам,

Васфи онҳоро намояд решаи ҷону дилам.

Дар миёни қавмҳо пайвастагӣ моро аз он,

Дарҷ бинмояд ситоиш, мардуми барнодилам.

 

Бо шукргузорӣ аз сулҳу оромӣ, суботи комили сиёсӣ ва рушду тараққиёти устуворе, ки имрӯз дар Ватани аҷдодиамон бо шарофати ин ҷашни бузург ва ифодагари ҳамдигарфаҳмиву сарҷамъӣ - Рӯзи Ваҳдати миллӣ ба даст омадааст, ҳамаи мардуми шарифи Тоҷикистонро табрику таҳният гуфта, ба хонадони ҳар як сокини кишвар осоишу оромӣ, хушбахтиву сарбаландӣ ва саодати доимии рӯзгорро орзу менамоем.

 

Таманно мекунем, ки ҳамеша Тоҷикистон ваҳдатистони ҷаҳон бошаду дар фазои сулҳу субот раҳнамои мо ба уфуқҳои тозаи пешрафт гардад.

 

Поянда бод Ваҳдати миллӣ!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Чоп намудан E-mail

Ба муносибати 78 – солагии Рӯзи Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ

Дар таърихи мавҷудияти худ инсоният ҳодисаву воқеа ва рӯйдодҳои дорои аҳамияти гуногунро аз сар гузаронидааст, ки ин санаҳо ва воқеаҳо дар саҳифаҳои зиндагиномаи ӯ бо ҳар сабку услубе дарҷ гардирдаанд. Баъзеи ин санаҳо рӯйдодҳои неку хушҳолкунанда, вале бархеи дигар мутаассифона воқеаҳои сангину нафратоваре ҳастанд, ки барои ҳар як миллат ва давлати соҳибистиқлол ё мояи ифтихор аст ва ё мояи шармсорӣ.

 

Вақте ба умқи ҳодисаву воқеаҳои таърих назар мекунему дар бораи ҳар як ҳодисаи дар солҳои гуногун баамаломада аз сарчашмаҳои мухталиф маълумоти муътамадро ҷӯё мешавем, дар баробари дигар ҳаводиси сангину нангини таърихӣ, пеш аз ҳама маълумоти солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941-1945) рӯи дастамон қарор мегирад. Ин ҳодиса бо гузашти ҳар сол гарчанде дар хотираҳо боқӣ мемонад, вале аҳамият ва мақоми худро боз ҳам бештар намудаву тақвият медиҳад.

 

Ин ҷанг, ки аз ҷониби фашистони гитлерӣ аҳдшиканона дар сарзамини собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ амалӣ карда шуд, барои бозмондагонаш ҳамчун ҳодисаи шармовар қарор гирифт. Дар ин ҷанг, ки басо хунину мудҳиш буд, қувваи некӣ бар бадӣ пирӯз шуда, душмани ғаддор ба шикасти нангинаш рӯ ба рӯ гардид. Пирӯзӣ насиби қавму миллатҳои Иттиҳоди Шӯравӣ гардид ва ин ғалаба барои насли имрӯзу ояндаи мо боиси ифтихору сарбаландӣ аст.

 

Ғалаба бар фашизми гитлерӣ 9 майи соли 1945 насиб шуд ва ин санаи муҳиму тақдирсоз дар аксари ҷумҳуриҳои собиқи шӯравӣ, аз ҷумла Тоҷикистон, Русия, Украина, Белорусия, Озарбойҷон, Арманистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Ӯзбекистон, Молдовия, Туркманистон, Гурҷистон ва дигар кишварҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ (ИҶШС) ҷашн гирифта мешавад.

 

Тибқи иттилои манбаъҳо башарият аз замони пайдоиши олам ин гуна ҷанги хонумонсӯз ва фоҷиаи мудҳишро аз сар нагузаронидааст.  Он мувофиқи маълумоти расмӣ гарчанде 5 сол идома карда бошад ҳам, вале аслан мушкилоти он аз соли 1939 шурӯъ шуда, то соли 1945 идома ёфтааст. Ҷанги Бузурги Ватанӣ аз рӯи миқёсу андоза даҳшатноктарин ҷанг дар таърихи башарият буда, дар он беш аз 72 давлати хурду бузурги олам ширкат варзида, доманаи амалиёти ҳарбӣ ба ҳудуди 40 давлати ҷаҳон вусъат ёфтааст. Шумораи нафарони сафарбаршуда зиёда аз 110 миллионро ташкил медод. Дар натиҷаи ин ҷанг кишварҳои зиёде хароб гаштанд ва бештар аз 50 миллион нафар қурбон ва садҳо миллион нафар аҳолии мамлакатҳое, ки ба гирдоби ҷанг кашида шуда буданд, ҷароҳатҳои гуногуни сангин бардошта, ба азоби тоқатфарсо гирифтор гаштанд.  

 

Албатта, пирӯзӣ дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ агар аз як сӯ муттаҳидӣ ва дӯстии қавму миллатҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравиро инъикос намояд, аз ҷониби дигар иродаи қавию ҷавонмардии мардони ҳақиқии набард ба ҳисоб меравад, ки дар ин миён аз ҳама бештар миллати тоҷику ҳар як шаҳрванди Тоҷикистони Шӯравӣ саҳми беназир дорад. Дар солҳои бисёр ҳам вазнини Ҷанги Бузурги Ватанӣ мардуми ақибгоҳ, аз ҷумла аҳли заҳмати Тоҷикистон бо талошу корнамоиҳои худ дар таъмини Ғалаба саҳми муносиб гузоштанд. Он солҳо дар корхонаҳои саноатӣ, хусусан камбинати абрешими Ленинобод, фабрикаи бофандагии «Красний ткач» ва дигар корхонаву коргоҳҳои хурду бузург ҳама аз рӯи шиори «Ҳама чиз барои фронт, ҳама чиз барои Ғалаба» фаъолият мебурданд. Ҳар сокини ватандӯст мехост дору надори худро барои пуштибонии артиши Шӯравӣ ва аскарон сарф кунад.

 

Тавре баён намудем, дар ин ҷанг саҳми Тоҷикистон дар баробари дигар кишварҳои собиқ шӯравӣ дар заминаи сафарбар намудани шаҳрвандонаш хеле назаррас мебошад. Дар солҳои ҷанг аз ҷумҳурии мо зиёда аз 260 ҳазор ҷавонону мардони шоистаи корзор ширқат карданд, ки аз ин шумора 92 ҳазор нафар қаҳрамонона ҳалок гаштаанд. Мардуми шарафманди тоҷик дар ин марҳилаи таърихӣ сарбаландона ба дифои марзу бум ва шарафу номуси худ сар баланд намуда, ҷоннисориҳои зиёд намудаанд. Вобаста ба вазъияти ҳарбӣ - сиёсӣ ва талаботи ҷанг бо супориши Комиссариати Халқии Мудофиаи Иттиҳоди Шӯравӣ аз 27 ноябри соли 1941 дар қаламрави Тоҷикистон барои ташкили қисм ва қӯшунҳои ҳарбии миллӣ иҷозат дода шуда буд. Ба сафи ин қисмҳо беҳтарин фарзандони Ватан интихоб ва дохил карда шуданд.

 

Ҳамин тариқ, дар давоми моҳи декабри соли 1941 ва марти соли 1942 дивизияи 104-уми қалавури тирандоз ва 88-уму 99-уми бригадаҳои тирандоз ташкил ёфт. Баталёни инжинерии дар аэродроми Ленинобод ташкилёфта низ, дар майдонҳои ҷангӣ корнамоиҳои зиёд нишон дода, то ба пойтахти Германияи фашистӣ шаҳри Берлин рафта расидааст. Корномаи ватандӯсти тоҷик Саидқул Турдиев намунаи ибрати наслҳо буда, дар таърихи халқу миллат ҷовидона сабти заррин шудааст. Дар оғози ҷанг ӯ мартабаи баланди замонаш депутати Совети Олӣ, ҷонишини Комиссариати комитети замин буда, аз шахсони баландмартаба яке аз аввалинҳо шуда хоҳиши ихтиёран ба фронт рафтанро кардааст. Саидқул Турдиев дар мубориза бо фашизм корнамоиҳои зиёд нишон дода, соли 1944 ҳангоми убури дарёи Днепр қаҳрамонона ҳалок мегардад. Баъди маргаш ӯ ба унвони олии «Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ» мушарраф гардонида шудааст. Ба нишони қадрдонии далерию қаҳрамонӣ 54 нафар ҳамватанони мо бо унвони олии ифтихории Ватан - Қаҳрамони Иттифоқи Шӯравӣ, 21 нафар бо ҳар се дараҷаи ордени «Шараф» ва зиёда аз 60 ҳазор нафар бо ордену медалҳо сарфароз шудаанд.

 

Солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ шумораи умумии фиристодагони Тоҷикистон қариб 300 ҳазор нафарро ташкил медод. Аз ин ҳисоб 49973 нафари онҳо ба баталёнҳои коргарӣ сафарбар гардида, дар муҳорибаҳои шадид ҷасорату шуҷоати беҳамто нишон додаанд. Дар байни онҳо - Қаҳрамонони Иттифоқи Шӯравӣ Неъмат Қаробоев, Ҳодӣ Кенҷаев, Тӯйчӣ Эрҷигитов, Сафар Амиршоев, Ҳайдар Қосимов, Исмоил Ҳамзаалиев, Эргаш Шарипов ва чандин ҷанговарони тоҷикистониро номбар кардан мумкин аст, ки баҳри дифои Ватан дар муҳорибаҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ қаҳрамонӣ намудаанд. Меҳнаткашони Тоҷикистон баробари мустаҳкам кардани ақибгоҳ, инчунин ба қисмҳои ҳарбӣ содиқона ёрӣ мерасонданд. Ба шароитҳои ниҳоят вазнини корӣ нигоҳ накарда, меҳнаткашон тамоми қувваи худро ба он равона намуда буданд, ки қатор-қатор вагонҳои пурбор шабу рӯз аз Тоҷикистон ба сӯи фронт дар ҳаракат бошанд. Либосҳои гарму пойафзоли чармин, ғаллаю озӯқаворӣ, маҳсулоти ширию гӯштӣ, меваю сабзавот, абрешим, металҳои рангаву нодир, маъдан, таҷҳизотҳои гуногуни таъиноти ҳарбидошта ва дигар маводу ашёҳои зарурӣ барои таъминоти Артиши Шӯравӣ фиристонда мешуданд.  

 

Дар давраи ҷанг халқи тоҷик барои фронт 151 вагон, 532500 адад либоси гарм, 123800 килограм пашм, бештар аз 25000 метр газвор ва дигар лавозимот фиристониданд. Ба захираи мудофиавии Ватан 30 миллиону 500 ҳазор сӯм пули нақд ва 40750 пуд ғалладона ҷамъоварӣ карда супурданд. Барои сохтмони танки «Колхозчии Тоҷикистон» зиёда аз 84 миллион сӯм ва барои сохтмони эскадрилияи «Тоҷикистони Советӣ» 35,2 миллион сӯм ҷамъоварӣ намудаанд.

 

9 май тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид», ҳамчун Рӯзи Ғалабaи халқҳо дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941—1945) эълон гардида, дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба иди расмии давлатӣ табдил ёфтааст ва ҳар сол ҷашн гирифта мешавад. Ба муносибати Рӯзи Ғалаба дар шаҳру вилояту ноҳияҳои Тоҷикистон якчанд кӯчаҳову майдонҳо ва як боғи сарсабзу бошукуҳе бо номи “Боғи Ғалаба” дар Душанбе номгузорӣ шудааст. Дар ҳар яке аз ин маконҳо пора аз хотира ва ёдгориҳои он даврон нигоҳдорӣ мешавад, ки барои рамзи ҷовидонагӣ дар Боғи Ғалаба оташи абадзинда ҳамеша фурӯзон аст. Дар арафаи иди ғалаба ҳамасола дар саросари мамлакат вохӯрӣ ва аёдати собиқадорону итирокчиёни Ҷанги Бузурги Ватанӣ зери унвони «Поси хотир» баргузор мегардад, ки барои бедор намудани ҳисси ватандустӣ аз аҳамият холӣ набуда, дар рӯҳияи диловариву шуҷоатмандӣ ва сарсупардагӣ тарбия ёфтани ҷавонон нақши босазое мегузорад.

 

Ҷанг дар ҳар давру замон ҳамеша харобӣ ба бор овардааст, ки ба насли инсон ҷуз талафоту хисорот ва нобудӣ дигар нафъе нарасонидааст. Аз ин рӯ, ҳар як фарди солимақлро лозим аст, то аз ин саҳифаҳои шуми таърихи инсоният сабақ гирифта, дигар дар ҳеҷ шароите роҳи ҷангро барои ҳалли мушкил пеш набояд гирад. Ҳамин аст, ки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои муаззами миллат дар суханрониҳои худ пайваста ба сулҳу оромӣ ва ватандӯстиву ободкорӣ талқин менамоянд, ва аз ҷанг ҳазар гуфта, ба ҳар сокини бошарафи миллати хушбахти тоҷик, ки марҳилаҳои зиёди сангини таърихиро пушти сар намудааст, таъкид менамояд. Пас ҳамаи моро лозим аст то ба қадри ин марзу бум ва ин хоку об расида, барои ҳифзу нигаҳдории якпорчагии он ҳамеша дар ҳоли омодабош устувор бошем ва чун аҷдодони пирӯзманди худ мояи ваҳму тарси аҷнабиёни ғосибгар бимонем.

 

Иди Ғалаба муборак ҳамватанони азиз!

 

Маркази матбуоти Агентӣ.

 

Чоп намудан E-mail

МАРҲАБО, НАВРӮЗИ АҶАМ!

 Имрӯзҳо аз гӯшаву канори мамлакати мо накҳату оҳанги Наврӯзи оламафрӯз мерасад, ки ин ҳама замзамаи ҳаёти осоишта нишонаи соҳибистиқлолӣ ва ифтихор аз ватандорист.

 

 Бояд бо ифтихор бигуем, ки Наврӯз қадимтарин дар ҷаҳон ҷашни Соли нав буда, он умри ҳазорсолаҳои беохирро дар бар мегирад. Бузургони илмҳои дақиқ ва гуманитарӣ ба монанди Абдурайҳон Берунӣ, Умари Хайём, Фирдавсӣ ва дигарон дар ин ҷода асарҳои безаволи худро иншо карданд, ки то имрӯз эътибори худро дар шинохти Наврӯз гум накардааст.

 

 Бояд иброз намоем, ки Наврӯз ҷашни ҳамагонӣ буда, аз диди ситорашиносони олам баробарии шабу рӯз, бедоршавии табиат ба Наврӯзи мо ҳусни дигар мебахшад.

Маълумоти бештар

Чоп намудан E-mail


Ҷустуҷӯ